Shū​shu, Gū​gu, Shī​fu​ of Āyí?

2

De schoonmaakster in kantoor spreken we aan met Āyí. De kaartjesverkoopster in de bus noem ik Āyí. Onze huisbaas noemen we Āyí. De vrouw die ik op straat de weg vraag spreek ik aan met Āyí, zo ook de buurvrouw. Zhang Yangs moeder noem ik Āyí. En al haar vriendinnen ook.

De Chinese term Āyí kan niet eenduidig worden vertaald in het Nederlands of Engels. De Brabantse term ‘tante’ komt nog het meest in de buurt. Alle vrouwen die zo ongeveer de leeftijd van je moeder hebben en waar je geen specifieke (bloed)band mee hebt kun je aanspreken met Āyí. Het is beleefder om te vragen “Āyí, kunt u mij vertellen waar het postkantoor is?” dan om de weg te vragen zonder daar Āyí aan toe te voegen. Als er wel sprake is van een specifieke bloedband dan is het nog niet eenvoudig om te weten hoe je een vrouw in China aan dient te spreken. Zo heten de zussen van je vader Gūgu, de oudere zus van je moeder Dàyí en de jongere zus van je moeder noem je wel weer Āyí. De vrouw van je vaders oudere broer is je Bómǔ en als het de vrouw van zijn jongere broer is dien je haar met Shěnshen aan te spreken.

Het systeem van Chinese aanspreekvormen is zo uitgebreid en ingewikkeld dat ik het niet in een blogje kan samenvatten. Een volledig overzicht kun je hier vinden, en bij het zien van de tabel alleen al duizelen mijn ogen. In dit Chinese systeem wordt veel waarde gehecht aan of iemand ouder of jonger is. Zo is je oudere broer je Gēge maar heet je jongere broer Dìdi. Je oudere zus is Jiějie maar als ze later dan jou geboren zou zijn had je haar Mèimèi genoemd. Het is minstens net zo belangrijk of iemand van vaders kant van de familie of van de ‘koude’ kant is. Je opa van vaderskant is je Yéye, oma heet Nǎinai. Maar je opa van moederskant is je Lǎo​ye, en oma noem je Láoláo. Als het om (klein)kinderen gaat wordt de koude kant extra benadrukt. De kinderen van je zoon zijn je Sūnzi (m) en Sūnnǚ (v), maar als het om de kinderen van je dochter gaat wordt hier Wài voor geplakt, wat letterlijk ‘buiten’ betekent (Wàisūnzi en Wàisūnnǚ).

Over de benamingen van neven en nichten zal ik maar niet eens beginnen. Waar wij zowel de kinderen van je broer of zus én de kinderen van je ooms en tantes ‘neef’ of ‘nicht’ noemen, is er in China een ingewikkeld systeem waarbij je uit de aanspreekvorm direct op kunt maken of iemand ouder of jonger is dan jij, van welke kant van de familie deze komt en of de vader/moeder ouder of jonger is dan jouw ouders. Dat is in principe erg handig, omdat je zo uit één woord op kunt maken hoe mensen precies  in relatie tot elkaar staan. Dit wordt echter steeds minder relevant omdat Chinezen met de invoering van de eenkindpolitiek vrijwel geen ooms en tantes meer zullen hebben, laat staan veel neefjes en nichtjes.

Naast Ā​yí is er voor vrijwel alle typen mensen waar iemand geen bloedband mee heeft in China een specifieke aanspreekvorm. Dit omdat het als te persoonlijk – en dus onbeleefd – wordt ervaren om iemand die je niet héél goed kent met de voornaam aan te spreken. Zo is het gebruikelijk om vrienden en vriendinnen Gēge of Jiějie te noemen, wat verwarrend kan zijn: als iemand het over zijn Jiějie heeft is dat dus in principe een oudere zus, maar het kan ook heel goed een vriendin zijn. Daarbij komt nog dat je vrouwen die niet zo oud zijn dat je ze met Ā​yí aan kunt spreken, uit beleefdheid Jiějie dient te noemen. En voor het ‘gemak’ noemen Chinezen hun neefjes en nichtjes vaak Gēge, Jiějie, Dìdi. of Mèimèi (het is immers één familie). Ondanks dat uitgebreide benamingsysteem waarmee je aan één woord dus genoeg zou hebben om te weten hoe mensen zich exact tot elkaar verhouden, weten ze het nog knap ingewikkeld te maken. Bejaarden spreek je uit beleefdheid aan met Lǎodà​ye (m) of Dàmǎ​ (v), en Shūshū de mannelijke variant van Ā​yí. Maar waar je de buskaartjesverkoopster met Ā​yí aan kunt spreken heet de bus- of taxichauffeur niet Shūshū maar Shī​fu​, wat oorspronkelijk ‘meester’ betekent en beleefdheid en respect uitdrukt.

Zelf merk ik hierdoor trouwens wel goed hoe mijn positie in de maatschappij veranderd is sinds ik hier voor het eerst kwam in 2005. Spraken kinderen me toen nog aan met Jiějie, inmiddels ben ook ik een Ā​yí.

2 comments on “Shū​shu, Gū​gu, Shī​fu​ of Āyí?

  1. Lydia schreef:

    Merk je ook dat de kinderen van nu (wiens ouders vaak allebei enig kind zijn) al die aanspreektitels minder beheersen?

  2. Els schreef:

    ha ha… alleen al de titel… en wat eruit springt is Didi (jongere broer).
    Zo hadden we ons teckeltje nog nooit bekeken.
    Ingewikkeld, Ayi Judith, al die verschillende benamingen en leuk om hier kennis van te nemen.
    Els

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s